Kino Letnie - wystawa plakatu filmowego

 Polski plakat filmowy lat 70. XX wieku

       Wystawa prezentuje wybór prac twórców polskiego plakatu filmowego dekady lat 70. ubiegłego stulecia. To wyjątkowe zjawisko naszej kultury artystycznej należy już niestety do przeszłości. Dla współczesnej generacji kinomanów stanowić więc może jedynie zbiór muzealnych artefaktów, fenomenów komunikacji masowej.

W okresie, w którym powstały eksponowane tu plakaty oraz w poprzedzającej go dekadzie lat 60., doszło do spotykania w artystyczno-estetycznej przestrzeni dzieł kinematografii i grafiki; filmu i wyjątkowego połączenia znaku graficznego, koloru, liternictwa oraz kompozycji. Wybitni polscy artyści, przekraczający granice produktu grafiki użytkowej, tworzyli plakat bardziej komunikujący treści filmu i sugerujący interpretacje, niż tylko reklamujący go. Plakat, który podpowiadał tropy myślowe zawarte w filmowym obrazie, ułatwiał skrótem graficznym odczytanie jego idei. Pytał, intrygował i zaciekawiał widza, zanim ten znalazł się w sali kinowej.   

         Polska szkoła plakatu filmowego miała swój edukacyjny fundament w powstałej w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych w 1926 roku Pracowni Grafiki Użytkowej oraz utworzonym w 1933 roku Kole Artystów Grafików Reklamowych działającym przy Polskim Związku Reklamowym.  Zdobycie na Wystawie Światowej Paryżu w 1937 roku aż 27 (!) nagród stanowiło potwierdzenie hegemonii i znaczenia grupy naszych twórców. Szkoła korzystała z doświadczeń działających jeszcze przed wojną wybitnych artystów-plastyków:  Władysława Strzemińskiego, Karola Hillera, Feliksa Topolskiego, Jerzego Hryniewiecki, czy Tadeusza Gronowskiego.

        Nowa rzeczywistość polityczna w Polsce po II wojnie, rola propagandy jako narzędzia władzy i manipulacji masami oraz dyktat socrealizmu, ograniczały działania plastyków w zakresie przekazu treści i wartości światopoglądowych. Po politycznej odwilży, od końca lat 50., rysownicy i graficy tacy jak Henryk Tomaszewski, Tadeusz Trepkowski, Eryk Lipiński i wielu innych stanowili rosnące grono twórców krystalizujących warsztat oraz techniki wypowiedzi artystycznej, które szybko stały się rozpoznawalną cechą polskiej szkoły plakatu. Mimo ustrojowych realiów socjalizmu (cenzury), polscy plakaciści korzystali ze swobody, jaką sami stworzyli – wypracowanego i rozbudowanego przez siebie języka sięgającego po literacką metaforę, humor, ironię i absurd, czy wizualny skrót. W połowie lat 60. zainteresowano się plakatem jako obiektem muzealniczym. Gromadzony, również w zbiorach prywatnych, wszedł w krąg kolekcjonowanych dzieł sztuki.

Lata 70. to okres spektakularnych sukcesów plakatu filmowego na świecie, o czym świadczą  prestiżowe nagrody na konkursach i wystawach.

W tamtym czasie, kino stanowiło jedną z podstawowych form mających szeroko zaspakajać głód kultury artystycznej. Plakat eksponowany w witrynach kin, wielokrotnie stanowił jedynie tło dla przypinanych tam fotosów z filmu. Oczywiście trafiał też na słupy informacyjne. Żył przez krótki czas wyznaczony rozpowszechnianiem anonsowanego filmu, by kalejdoskopowo ustępować miejsca następnym. Zderzał się z szarością, sztampą i banałem wypełniającymi przestrzeń wizualną, był dla wrażliwego estetycznie obserwatora jej istotną, nader wyrazistą częścią. Razem z plakatem teatralnym, muzycznym, cyrkowym i społeczno-politycznym stał się bezkonkurencyjny pod względem walorów artystycznych wśród mediów masowego wizualnego przekazu. Powstały wtedy liczne prace do arcydzieł kina światowego. Ale często, rozpowszechniany film związany z plakatem był mierny (wielu tytułów dziś nikt już nie pamięta), i mimo, że stanowił powód, dla którego dzieło plastyczne powstawało – ono go przerastało! Więcej, mogło istnieć niezależnie, czego dowodem obecność w zbiorach wielu muzeów plakatu.

      Po 1989 roku plakat filmowy szybko zniknął z ulic, kin i multipleksów, zastąpiony „materiałami reklamowymi”. Znalazł się na marginesie kultury artystycznej, kontynuowany przez interesujących, utalentowanych plastyków kolejnej generacji, używających do swojej niszowej działalności nowoczesnych technologii, tworzących wartościowe artystycznie plakaty do kin studyjnych i kina „offowego”.

 

 

Prezentowane na wystawie plakaty:

Jerzy Czerniawski Mazepa 1974 (film polski, reż. Gustaw Holoubek)

Jakub Erol Piaf 1975 (film francuski, reż. Guy Casaril)

Jakub Erol Andriej Rublow 1973 (film radziecki, reż. Andriej Tarkowski)

Jerzy Flisak Audiencja 1973 (film włoski, reż. Marco Ferreri)

Jerzy Flisak Wielki Gatsby 1975 ( film amerykański, reż. Jack Clayton)

Jerzy Flisak Odrażający brudni źli 1978 (film włoski, reż. Ettore Scola)

Wiktor Górka Kabaret 1973 (film amerykański, reż. Bob Fosse)

Wiktor Górka Maratończyk 1977 (film amerykański, reż. John Schlesinger)

Ryszard  Kiwerski Buntownik bez powodu 1970 (film amerykański, reż. Nicholas Ray)

Andrzej Klimowski Smuga cienia 1976 (film polski, reż. Andrzej Wajda)

Andrzej Klimowski Nashville 1976 (film amerykański, reż. Robert Altman)

Andrzej Krajewski Utracona cześć Katarzyny Blum 1977 (film RFN, reż. Volker Schlendorff i Margaretha von Trotta)

Andrzej Krauze i Tomasz Sikora Strach 1975 (film polski, reż. Antoni Krauze)

Eryk Lipiński Pamiętnik szalonej gospodyni 1972 (film amerykański, reż. Frank Perry)

Eryk Lipiński Bubu z Montparnasse 1973 (film francuski, reż. Mauro Bolognini)

Lech Majewski Grzeszna natura 1974 (film włoski, reż. Franco Giraldi)

Jan Młodożeniec Pojedynek na szosie 1977( film amerykański, reż. Steven Spielberg)

Jan Młodożeniec Konformista 1974 (film amerykański, reż. Bernardo Bertolucci)

Jan Młodożeniec W kręgu zła 1973 (film francuski, reż. Jean-Pierre Melville)

Marcin  Mroszczak Pójdziesz ponad sadem 1974 (film polski, reż. Waldemar Podgórski)

Marcin Mroszczak Nona 1974 (film bułgarski, reż.  Grisza Ostrowski)

Jacek Neugebauer Oto jest głowa zdrajcy 1972 (film angielski, reż. Fred Zinnemann)

Elżbieta Procka Ucieczka gangstera 1975 (film amerykański, reż. Sam Peckinpah)

Elżbieta Procka Żądło 1975 (film amerykański, reż. George Roy Hill)

Romuald Socha Con Amore 1976 (film polski, reż. Jan Batory)

Romuald Socha Ifigenia 1978 (film grecki, reż. Michael Cacoyannis)

Franciszek  Starowiejski Trędowata 1976 (film polski, reż. Jerzy Hoffman)

Franciszek  Starowiejski Iluminacja 1973 (film polski, reż. Krzysztof Zanussi)

Franciszek Starowiejski Sanatorium pod klepsydrą 1974 (film polski, reż. Wojciech Has)

Franciszek Starowiejski Barwy ochronne 1977 (film polski, reż. Krzysztof Kieślowski)

Waldemar Świerzy Nocny kowboj 1973 (film amerykański, reż. John Schlesinger)

Mieczysław Wasilewski Trzy kobiety 1978 (film amerykański, reż. Robert Altman)

JoomSpirit